Supinator nədir və kimə lazımdır?
Supinator ayaqqabının içinə qoyulan, ayaq tağının altına və dabana dəstək verən içlikdir. Uşaqlarda və böyüklərdə ayaqda ağrı və ya yorğunluq şikayəti olanda rahatlığı artırmaq üçün istifadə oluna bilər. Supinator ayağın quruluşunu dəyişdirmir; kiçik yaşda düz görünən ayaqların əksəriyyəti üçün isə ümumiyyətlə lazım deyil.
Supinator nədir?
Gündəlik dildə “supinator” adlanan məhsul tibbi ədəbiyyatda “ayaq ortezi” və ya “ortopedik içlik” kimi tanınır; bəzən “ortopedik stelka” da deyilir. Supinatorun tağ hissəsi bir qədər qabarıq olur, daban hissəsi isə dabanı yerində saxlamaq üçün çökək formada ola bilər. Uşaqlar üçün olanlara “pediatrik supinator” da deyilir.
Supinator necə işləyir?
Supinator ayaqqabının içində ayaq tağının altına dayaq yaradır və ayaq altındakı təzyiqin paylanmasını dəyişir. Düzdaban uşaqlarda aparılan laboratoriya tədqiqatında içliklər ön ayağın iç hissəsi və daban altında ən yüksək təzyiqi azaldıb, tağ nahiyəsində isə dayaq sahəsini artırıb. Böyüklərdə aparılan laboratoriya tədqiqatlarında da tağ dəstəkli hazır və fərdi içliklər daban və ön ayaq altında təzyiqi azaldıb, tağ nahiyəsində isə artırıb. Bu təsir içlik ayaqqabıda olduğu müddətdə davam edir. Tədqiqatlarda içliklər uşaqlarda ayaq tağının inkişafını dəyişdirməyib.
Elmi sübutlar nə deyir?
Uşaqlarda
- Ağrısız çevik düzdabanlıq. Ən uzunmüddətli randomizə olunmuş tədqiqatda 129 uşaq üç il ərzində ortopedik ayaqqabı, daban fincanı və ya fərdi içlik istifadə edib, ya da heç nə istifadə etməyib. Bütün qruplarda, o cümlədən heç nə istifadə etməyən uşaqlarda vəziyyət eyni dərəcədə yaxşılaşıb. 7–11 yaşlı 178 uşaqda aparılan başqa tədqiqatda fərdi və hazır içliklər içlik istifadə etməməklə müqayisədə hərəkət bacarıqlarını, ağrını və fiziki yüklənməyə dözümü yaxşılaşdırmayıb.
- Cochrane icmalı (2022). 16 tədqiqatı və 11 aylıqdan 19 yaşadək 1058 uşağı əhatə edən icmala görə içliklərin ağrıya, funksiyaya və həyat keyfiyyətinə təsiri qeyri-müəyyəndir. Ağrısı olmayan sağlam uşaqlarda bahalı fərdi içliklərin istifadəsini dəstəkləyən sübut yoxdur. Yuvenil idiopatik artritli uşaqlarda isə içliklər ağrını və funksiyanı yaxşılaşdıra bilər.
- Şikayəti olan uşaqlar. Ayaqda ağrı və ya yorğunluq olan uşaqlarda bəzi qısamüddətli tədqiqatlar ağrının azaldığını göstərib, amma sübutun etibarlılığı aşağıdır. Klinik təlimatlar içlikləri şikayəti yüngülləşdirmək üçün məsləhət görür, ayağın formasını dəyişdirmək üçün yox.
Böyüklərdə
- Daban ağrısı. Klinik təlimat tağı dəstəkləyən içlikləri tövsiyə edir, amma saxta içliklərlə müqayisədə fayda kiçik və əsasən qısamüddətlidir.
- Gün boyu ayaq üstə iş. Yumşaldıcı içliklər və döşəmə örtükləri narahatlığı və yorğunluğu azalda bilər.
- Diz osteoartriti və bel ağrısı. Klinik təlimatlar içlikləri müntəzəm tövsiyə etmir.
- İdman. Zədələrin qarşısını almaq barədə nəticələr ziddiyyətlidir; idman göstəricilərinin artdığı göstərilməyib.
- Diabet. Ayaqda risk varsa (hissiyatın azalması, qan dövranı problemi, deformasiya, keçmiş yara), içlik və ayaqqabı mütəxəssislə seçilir.
Ətraflı:Böyüklər üçün supinator
Kimə lazım ola bilər, kimə lazım deyil?
| Vəziyyət | Ümumi yanaşma |
|---|---|
| Kiçik yaşda ağrısız, çevik düzdabanlıq (barmaq ucunda tağ yaranır) | Müalicə adətən tələb olunmur; uşaq böyüdükcə müşahidə kifayətdir |
| Uşaqda ayaq ağrısı, tez yorulma, fəallığın azalması | Əvvəlcə səbəb aydınlaşdırılır. İçlik şikayəti yüngülləşdirmək üçün seçimlərdən biri ola bilər |
| Sərt, bir tərəfli və ya ağrılı düzdabanlıq | Mütəxəssis müayinəsi lazımdır |
| Artrit və ya digər diaqnoz | İçlik müalicə planının bir hissəsi ola bilər; seçimi həkim edir |
| Pəncələrin içəri və ya çölə baxması | İçlik bunu düzəltmir |
| Böyüklərdə daban ağrısı (plantar fasiit) | Dartılma məşqləri və uyğun ayaqqabı ilə birlikdə köməkçi seçim ola bilər; fayda kiçikdir |
| Diz osteoartriti, bel ağrısı | İçliklər müntəzəm tövsiyə olunmur |
| Diabet, ayaqda hissiyatın azalması, keçmiş yara | İçlik və ayaqqabı mütəxəssislə seçilir |
| Skolioz, kifoz, lordoz, X və O şəkilli ayaqlar | İçlik bunları düzəltmir |
Hazır və fərdi supinator: fərq nədir?
Hazır supinatorlar ayaqqabı ölçüsünə görə seçilir. Fərdi supinatorlar isə mütəxəssis müayinəsindən sonra konkret ayağın qəlibi və ya skanı əsasında hazırlanır. Adi düzdabanlıqda fərdi və hazır içliklərin nəticələri arasında ardıcıl fərq tapılmayıb. Amerika Ortopedik Cərrahlar Akademiyası (AAOS) apteklərdə və mağazalarda satılan hazır içliklərin çox vaxt fərdi içliklər qədər işə yaradığını və daha ucuz olduğunu qeyd edir. Klinik tövsiyələrdə əvvəlcə hazır içliklər, fərdi içliklər isə xüsusi hallarda — məsələn, artrit, qeyri-adi ayaq forması və ya hazır içlik kömək etmədikdə — məsləhət görülür.
Supinator nə edə bilər, nə edə bilməz?
Nə edə bilər
- Ayaqqabının içində ayaq tağının altına və dabana dəstək verir.
- Ayaq altındakı yükü yenidən paylayır: yükün bir hissəsi dabandan və ön ayaqdan tağ nahiyəsinə keçir.
- Bəzi insanlar ayaqqabıda əlavə dəstəyi daha rahat hiss edə bilər. Ağrı şikayəti olan bəzi qruplarda, məsələn, böyüklərdə daban ağrısında, müsbət nəticələr var, amma fayda kiçik, sübut isə məhduddur.
- Yumşaldıcı içliklər gün boyu ayaq üstə işləyənlərdə narahatlığı və yorğunluğu azalda bilər.
Nə edə bilməz
- Ayağın quruluşunu həmişəlik dəyişdirmir; uşaqlarda ayaq tağını “formalaşdırmır”.
- Pəncələrin içəri və ya çölə baxmasını, X və O şəkilli ayaqları düzəltmir.
- Duruşu düzəltdiyi, onurğa əyriliklərinin və bel ağrısının qarşısını aldığı sübut olunmayıb.
- Zədələrin qarşısını aldığı və idman nəticələrini artırdığı sübut olunmayıb.
- Ağrının səbəbini müəyyən etmir; bunun üçün müayinə lazımdır. Diabetdə mütəxəssisin seçdiyi ayaqqabı və içliyi əvəz etmir.
Supinatoru necə seçmək olar?
- Ölçü. Ayaqqabı ölçüsü və ya ayağın uzunluğu əsasında. Ölçü cədvəli
- Ayaqqabı. Öz içliyi çıxarıla bilən, bağlı və kifayət qədər dərin ayaqqabı.
- Foto (istəyə bağlı). Ayaqların arxadan çəkilmiş fotosu model və ölçü seçimində kömək edə bilər; bu, diaqnoz deyil. Foto ilə seçim
- Rahatlıq. İçlikdən narahatlıq və ya ağrı hiss olunursa, istifadəni dayandırın və mütəxəssislə məsləhətləşin.